ChatGPT, Gemini ve Perplexity Kaynaklarını Nasıl Seçer?

Cevap motorları nasıl çalışır: ara, getir, özetle

Bir yapay zekâ asistanına güncel bir soru sorduğunuzda model, cevabı yalnızca eğitim verisinden üretmez. Arama özelliği açıksa üç adım işler:

• Arama: Soru bir ya da birkaç arama sorgusuna dönüştürülür. Google bu tekniğe "query fan-out" diyor; model, kullanıcının sorusuyla ilişkili birden fazla sorguyu aynı anda üretip ek sonuç getiriyor 1.
• Getirme: Bu sorgulara karşılık gelen sayfalar bir dizinden ya da canlı taramayla alınır. Google bu adımı "retrieval-augmented generation" (RAG) ya da grounding olarak tanımlıyor ve kendi özelliklerinde sayfaların temel arama sıralama sistemleriyle getirildiğini söylüyor 1.
• Özetleme ve atıf: Model getirilen sayfalardaki bilgiyi birleştirip cevap yazar, kullandığı sayfalara bağlantı verir.

Bu akıştan çıkan pratik sonuç şu: bir sayfanın alıntılanması için önce getirilebilir olması, sonra özetlenmeye değer bir cevap içermesi gerekiyor. Getirme adımı teknik bir erişim meselesi, özetleme adımı içerik kalitesi meselesi. Motorlar bu iki adımı farklı altyapılarla yürüttüğü için aynı soruya farklı kaynak gösterebiliyor.

ChatGPT: OAI-SearchBot ve arama

OpenAI üç ayrı bot tanımlıyor ve her birinin ayarı diğerinden bağımsız 2:

• OAI-SearchBot, siteleri ChatGPT'nin arama özelliklerinde göstermek için kullanılıyor. OpenAI'ye göre bu botu engelleyen siteler ChatGPT arama cevaplarında gösterilmiyor, yalnızca gezinme bağlantısı olarak çıkabiliyor 2.
• GPTBot, üretken yapay zekâ temel modellerinin eğitimi için içerik topluyor. Engellemek, içeriğin eğitimde kullanılmaması gerektiği anlamına geliyor 2.
• ChatGPT-User, kullanıcının ChatGPT içindeki eylemleriyle tetikleniyor ve web'i otomatik taramak için kullanılmıyor 2.

OpenAI'nin yayıncı SSS sayfası, herkese açık her sitenin ChatGPT aramasında görünebileceğini ve içeriğin özet ve snippet'lerde yer alması için OAI-SearchBot'un engellenmemesi gerektiğini yazıyor 3. Aynı sayfa ilginç bir ayrıntı daha veriyor: engellenmiş bir sayfanın adresi üçüncü taraf bir arama sağlayıcısından ya da başka sayfaların taranmasından elde edilirse, ChatGPT Atlas'ta yalnızca bağlantı ve başlık gösterilebiliyor; bunu istemeyenlerin noindex kullanması öneriliyor 3.

Yani ChatGPT'de görünürlüğün ilk şartı, robots.txt'te OAI-SearchBot'un açık olması. Bu şart sağlandıktan sonra hangi sayfanın seçileceğini OpenAI kamuya açık bir sıralama kılavuzuyla tarif etmiyor.

Perplexity: her cevapta numaralı kaynak

Perplexity kendini kaynak gösteren bir cevap motoru olarak konumluyor. Yardım merkezine göre sistem soruyu yorumluyor, web'de gerçek zamanlı arama yapıyor, en ilgili bilgileri derleyip özetliyor ve her cevapta orijinal kaynaklara bağlanan numaralı atıflar veriyor 4. Derin araştırma modunda ise çok sayıda arama yapıp yüzlerce kaynağı okuduğunu belirtiyor 4.

Perplexity'de kaynak olmanın teknik koşulu PerplexityBot'un sitenize erişebilmesi; botların ayrıntısını robots.txt yazımızda ele aldık. Atıfların görünür olması, Perplexity'yi ölçüm açısından en şeffaf motorlardan biri yapıyor: bir soruyu sorduğunuzda hangi sayfaların kullanıldığını doğrudan görebiliyorsunuz.

Gemini ve Google AI Modu: Arama dizini temel

Google tarafında iki ayrı yüzey var ve kuralları biraz farklı.

AI Bakışı ve AI Modu Google Arama'nın parçası. Google, bu özelliklerin temel arama sıralama ve kalite sistemlerine dayandığını, içeriği Arama dizininden getirdiğini ve bunun için ayrı bir optimizasyon gerekmediğini söylüyor 1. Klasik SEO çalışması burada doğrudan karşılık buluyor.

Gemini uygulaması ise ayrı bir ürün. Google'ın tarayıcı dokümanına göre Google-Extended belirteci, Google'ın taradığı içeriğin gelecekteki Gemini modellerinin eğitiminde ve Gemini uygulamalarındaki grounding'de kullanılıp kullanılmayacağını yönetiyor; Google Arama'daki dahil edilmeyi ya da sıralamayı ise etkilemiyor 5. Bu ayrım, "eğitime kapalı olayım" diye Google-Extended'ı engelleyen bir sitenin Gemini uygulamasındaki grounding kullanımını da kısıtlayabileceği anlamına geliyor. Karar verirken bu bedeli hesaba katın.

Araştırma ne diyor: GEO makalesi

Bu alandaki en çok atıf alan akademik çalışma, Aggarwal ve arkadaşlarının KDD 2024'te yayımlanan "GEO: Generative Engine Optimization" makalesi 6. Makaleyi okurken kurulumunu bilmek gerekiyor:

• Araştırmacılar 10 bin sorgudan oluşan GEO-bench adlı bir veri seti hazırladı 6.
• Ana deneylerde her sorgu için Google'dan ilk 5 kaynak getirildi, cevaplar gpt-3.5-turbo modeliyle üretildi 6.
• Her sorguda bu kaynaklardan biri rastgele seçildi, dokuz yöntem aynı kaynağa ayrı ayrı uygulandı ve cevaptaki görünürlüğün nasıl değiştiği ölçüldü 6.

Bulgular şöyle özetlenebilir. Makale, önerilen yöntemlerin görünürlüğü yüzde 40'a kadar artırabildiğini bildiriyor 6. En iyi sonuçları alıntı ekleme, istatistik ekleme ve kaynak gösterme yöntemleri verdi; klasik SEO'daki anahtar kelime doldurma ise işe yaramadı ve temel çizginin altında kaldı 6. Gerçek bir motor olan Perplexity üzerinde yapılan ek testte görünürlük artışı yüzde 37'ye kadar çıktı, anahtar kelime doldurma ise temel çizgiden yüzde 10 daha kötü sonuç verdi 6.

En dikkat çekici bulgu sıralamayla ilgili: kaynak gösterme yöntemi, arama sonuçlarında beşinci sıradaki sitelerin görünürlüğünü yüzde 115,1 artırırken birinci sıradaki sitelerin görünürlüğü ortalamada yüzde 30,3 düştü 6. Yazarlar bunu, alt sıralardaki içeriklerin de iyi yapılandırılmış kanıtla öne çıkabileceği şeklinde yorumluyor.

Motorlar aynı kaynakları mı seçiyor?

Kısa cevap: büyük ölçüde hayır. Bu konuda hakemli bir çalışma bulamadık; elimizdeki iki büyük ölçekli analiz, SEO ve içerik yazılımı satan şirketlerden geliyor. Ticari çıkarları olduğunu akılda tutarak metodolojileriyle birlikte aktarıyoruz.

• Ahrefs (Ağustos 2025): 15.000 uzun kuyruklu sorgu Google, Bing, ChatGPT, Gemini, Copilot ve Perplexity'de soruldu; asistanların alıntıladığı URL'lerin aynı sorgu için arama motorlarında hangi sırada olduğu kaydedildi. Alıntılanan URL'lerin ortalama yüzde 12'si Google'ın ilk 10 sonucunda yer alıyordu; alıntıların yüzde 80'i ise orijinal sorgu için Google'da hiç sıralanmıyordu. Perplexity'de ilk 10 oranı yüzde 28,6 ile en yüksek çıktı 7.
• Writesonic (Temmuz 2026): 161.286 istem ChatGPT, Gemini, Perplexity ve Google AI Bakışı'nda çalıştırıldı; alıntılanan kaynaklar alan adı düzeyinde, Jaccard benzerliğiyle karşılaştırıldı. Alan adı düzeyinde eşleştirme hoşgörülü bir yöntem; URL düzeyinde örtüşme daha da düşük çıkar. Aynı istem için dört motorun hepsinde alıntılanan kaynakların oranı yüzde 3,8'de kaldı. İkili benzerlik 0,119 (ChatGPT ve Gemini) ile 0,237 (Perplexity ve AI Bakışı) arasında değişti 8.

Bu verinin pratik anlamı: bir motorda görünür olmanız diğerinde görünür olacağınızı göstermiyor. Ölçümü motor bazında ayrı tutmak gerekiyor; yöntemi yapay zekâ görünürlüğünü ölçme yazımızda anlattık. Ahrefs verisi ayrıca, sorgu yelpazesi gibi tekniklerle modelin sizin hiç sıralanmadığınız yan sorgularda sizi bulabileceğine de işaret ediyor.

Markanızın anılma olasılığını artıran koşullar

Aşağıdaki tablo, resmi dokümanlarda ve yukarıdaki araştırmalarda dayanağı olan koşulları topluyor. Hiçbiri tek başına alıntılanmayı sağlamaz; birlikte olasılığı artırır.

Bu koşulları bir çalışma sırasına dökersek:

1. robots.txt'te arama botlarının (OAI-SearchBot, PerplexityBot, Googlebot) açık olduğunu doğrulayın; eğitim botlarına ilişkin kararı ayrı verin.
2. Hedeflediğiniz 20-30 soruyu listeleyin ve her biri için cevabın sitenizde hangi sayfada olduğunu eşleştirin.
3. Bu sayfalarda cevabı ilk paragrafa taşıyın; ardından gerekçeyi, rakamı ve kaynağı verin.
4. Kendi verinizi ekleyin: müşteri sorularından derlenen gözlem, kendi testiniz, sektör deneyiminiz.
5. Anahtar kelime tekrarını temizleyin; metni bir uzmanın konuşur gibi yazdığı hâle getirin.
6. Aynı soru listesini her motorda ayrı ayrı sorup alıntıları kaydedin ve aylık tekrarlayın.

İçeriği alıntılanabilir yazma tekniklerini alıntılanabilir içerik yazımızda, bu işin hizmet kapsamını GEO optimizasyonu sayfamızda bulabilirsiniz.